Niet iedere rijinstructeur geeft rijonderwijs
Je kunt een leerling opdrachten geven, handelingen laten oefenen en fouten corrigeren. Daarmee geef je rijles. Maar hoe bouw je bij die leerling het vermogen op om zelfstandig te begrijpen wat er gebeurt, ontwikkelingen te verwachten en beslissingen voor te bereiden voordat handelen noodzakelijk wordt?
Dat is de vraag achter de AVN Bekwaamheidsprofielen Primair Rijonderwijs.
De profielen maken zichtbaar welke werkwijze een professional hanteert, wat daarmee aantoonbaar wordt ontwikkeld en waar het bereik van die werkwijze eindigt.
Want een leerling die goed uitvoert wat de instructeur zegt, heeft daarmee nog niet aangetoond zelfstandig het verkeer te kunnen doorgronden.
Wat de instructeur voor de leerling waarneemt, verwacht en beslist, mag niet worden toegeschreven aan de zelfstandige bekwaamheid van de leerling.
Rijles krijgen is nog geen garantie op rijonderwijs
Een leerling koopt rijlessen. Tijdens die lessen wordt gereden, uitgelegd, geoefend en gecorrigeerd.
Voor de consument is daarmee nog niet zichtbaar hoe de ontwikkeling wordt georganiseerd.
Welke begrippen worden vooraf opgebouwd? Welke denkprocessen leert de leerling zelf activeren? Hoe wordt onderzocht of de leerling een situatie begrijpt? Wanneer wordt een verwachting gevormd? Hoe wordt vastgesteld dat een beslissing werkelijk zelfstandig tot stand komt?
Zonder antwoord op die vragen blijft vooral de activiteit zichtbaar: er is gereden.
Maar gereden tijd is geen beschrijving van ontvangen onderwijs.
Een les kan druk en leerzaam aanvoelen, terwijl onduidelijk blijft welke zelfstandige bekwaamheid is ontwikkeld. Een leerling kan bovendien vooruitgaan in voertuigbediening, terwijl het begrijpen en voorbereiden van verkeerssituaties achterblijft.
Daarom moet de beoordeling verder gaan dan de vraag of een rit goed verliep.
De vraag is:
Wat kan deze leerling na het onderwijs zelfstandig begrijpen, voorbereiden en uitvoeren, wat daarvoor nog niet mogelijk was?
Wie verricht het denkwerk tijdens de rijles?
De instructeur zegt: “Kijk daar eens.”
De leerling kijkt.
De instructeur zegt: “Die fietser kan rechtdoor gaan.”
De leerling houdt rekening met de fietser.
De instructeur zegt: “Laat je gas alvast los.”
De leerling vermindert snelheid.
De uitvoering kan correct zijn. Toch blijven drie wezenlijke vragen open:
Had de leerling zelf de aanleiding tot kijken herkend?
Had de leerling zelf de mogelijke ontwikkeling voorzien?
Had de leerling zelf het moment gekozen om ruimte voor een beslissing te organiseren?
Als die stappen door de instructeur zijn aangereikt, moet dat zichtbaar blijven in de beoordeling.
Anders ontstaat een vertekend beeld: de leerling krijgt zelfstandigheid toegeschreven die tijdens de rit door de instructeur werd ondersteund of overgenomen.
Een verzorgde uitvoering kan daardoor meer laten zien over de kwaliteit van de aanwijzingen dan over de zelfstandigheid van de leerling.
Achteraf corrigeren onderwijst niet vanzelf wat vooraf ontbrak
Een leerling ziet een fietser te laat. De instructeur zegt: “Je moet eerder kijken.”
Daarmee is aangegeven wat anders had moeten gebeuren.
Maar welk begrip ontbrak?
Wist de leerling waar de fietser kon verschijnen? Werd de relatie tussen de eigen rijrichting en de mogelijke beweging van de fietser begrepen? Had de leerling een verwachting? Was duidelijk welke informatie nodig was om een beslissing voor te bereiden?
“Eerder kijken” benoemt een gewenste uitkomst. Het beschrijft nog niet hoe je het denken onderwijst dat die uitkomst mogelijk moet maken.
Hetzelfde geldt voor opmerkingen als:
“Je moet verder vooruitdenken.”
“Je moet meer overzicht houden.”
“Je moet besluitvaardiger zijn.”
“Je moet het verkeer beter aanvoelen.”
Zulke uitspraken kunnen een tekort signaleren, maar vormen nog geen uitgewerkt onderwijsaanbod.
De leerling moet kunnen leren wat relevant is, waarom dat relevant is, welke ontwikkeling mogelijk wordt en hoe die informatie in een eigen beslissing wordt betrokken.
Wanneer een fout terugkomt, moet daarom ook worden onderzocht wat in de voorbereiding en het onderwijs ontbreekt.
Het herhalen van een correctie is geen bewijs dat het ontbrekende begrip is opgebouwd.
De verantwoordelijkheid mag niet bij de leerling blijven liggen
Een leerling hoort dat die onzeker is, onvoldoende vooruitkijkt, te laat beslist of meer lessen nodig heeft.
Dat zijn uitspraken met gevolgen. Ze beïnvloeden het vertrouwen van de leerling, de duur van de opleiding en de kosten.
Daar moet een inhoudelijke onderbouwing tegenover staan.
Wat is onderzocht? Wat bleek te ontbreken? Welk onderwijs is daarvoor aangeboden? Hoe is gecontroleerd of dat onderwijs het beoogde begrip heeft opgebouwd? Waarom is de voorgestelde volgende stap passend?
“De leerling is er nog niet klaar voor” is geen volledige onderwijsverantwoording.
Het beschrijft hoogstens een conclusie. De onderbouwing moet laten zien hoe die conclusie tot stand kwam en wat er gericht gaat veranderen.
De consument moet kunnen begrijpen waarvoor een volgende les nodig is. De leerling moet kunnen herkennen wat die gaat leren en waarop de ontwikkeling wordt beoordeeld.
Daarvoor is meer nodig dan een lijst met geoefende onderdelen.
MO49 onderzoekt ontwikkeling over vier assen
Binnen het AVN-kader wordt de ontwikkeling onderzocht vanuit vier samenhangende assen:
Rijniveau, Proces, Traject en Doelafstand.
Deze assen beantwoorden verschillende vragen. Ze mogen niet worden samengevoegd tot één algemene indruk als “het rijden gaat steeds beter”.
Een leerling kan technisch vlot handelen en toch laat begrijpen wat zich ontwikkelt. Een leerling kan regels goed uitleggen en moeite hebben om die kennis zelfstandig in de verkeerswerkelijkheid te gebruiken. Een leerling kan een situatie achteraf uitstekend analyseren, terwijl de relevante informatie tijdens het rijden te laat beschikbaar kwam.
Juist die verschillen moeten zichtbaar worden.
As 1 — Rijniveau: welke ontwikkeling laat de leerling zien?
As 1 gebruikt de eigen MO49-benamingen:
Voorbereider, Starter, Beginnende weggebruiker, Verbeterde weggebruiker, Ervaren weggebruiker, Sociale weggebruiker en Doordachte weggebruiker.
Deze benamingen beschrijven de ontwikkeling van de leerling. Het zijn geen functienamen van instructeurs en geen automatische resultaten van een bepaald aantal lessen.
Om de betekenis voor de consument duidelijk te maken, moet bij de beoordeling zichtbaar worden wat achter de benaming schuilgaat.
Voorbereider
De voorbereiding op verkeersdeelname staat centraal. Onderzocht wordt welk verkeersbegrip de leerling al meebrengt, welke verwachtingen aanwezig zijn en welke begrippen eerst moeten worden opgebouwd.
Voorbereiding krijgt daarmee een eigen onderwijsopdracht. Ze hoeft niet te wachten tot een ontbrekend begrip tijdens het rijden een probleem oplevert.
Starter
De leerling begint het voorbereide begrip te verbinden aan de eigen uitvoering. Er moet zichtbaar blijven welke onderdelen de leerling zelf organiseert en waar nog aanwijzingen nodig zijn.
Een handeling uitvoeren na een opdracht is iets anders dan zelfstandig herkennen wanneer die handeling passend is.
Beginnende weggebruiker
De leerling krijgt te maken met de samenhang tussen de eigen taak en de bewegingen van anderen.
De beoordeling onderzoekt of de leerling relevante informatie zelf selecteert, ontwikkelingen herkent en keuzes kan uitleggen. Alleen de uitvoering van een geoefend onderdeel bekijken is daarvoor te beperkt.
Verbeterde weggebruiker
De beoordeling richt zich op de verdere samenhang en bestendigheid van de taakuitvoering.
Past de leerling het opgebouwde begrip ook toe wanneer een situatie verandert? Blijft de voorbereiding overeind wanneer meer informatie tegelijk aandacht vraagt? Welke ondersteuning is nog nodig?
Ervaren weggebruiker
Bekende patronen en eerdere ervaringen krijgen een plaats in het handelen.
Daarbij moet worden onderzocht of de leerling de actuele situatie blijft beoordelen. Herkenning van iets bekends mag niet zonder meer worden gelijkgesteld aan begrip van wat zich deze keer werkelijk ontwikkelt.
Sociale weggebruiker
De leerling betrekt de ruimte, mogelijkheden en beperkingen van andere verkeersdeelnemers bij de eigen keuzes.
Dat gaat verder dan zichtbaar beleefd handelen. Onderzocht wordt hoe de leerling rekening houdt met onzekerheid, kwetsbaarheid en mogelijke fouten van anderen.
Doordachte weggebruiker
De leerling verbindt verkeersbegrip, verwachtingen, verantwoordelijkheid en voorbereiding in het eigen handelen.
De beoordeling moet zichtbaar maken hoe een beslissing tot stand komt, hoe ontwikkelingen vooraf worden betrokken en hoe de leerling de eigen afweging kan onderzoeken.
Deze toelichtingen geven richting aan de inhoudelijke bespreking. Voor formele beoordeling moeten de precieze kenmerken en beoordelingscriteria per MO49-rijniveau afzonderlijk vastliggen.
Een rijniveaubenaming krijgt pas betekenis wanneer duidelijk is welk zelfstandig leerlinggedrag en welk begrip ermee worden onderbouwd.
As 2 — Proces: wat activeert de leerling zelf?
As 2 omvat:
Opmerken, Verwachten, Activeren, Verantwoordelijkheid, Inschatten, Sociaal Verantwoord Handelen en Alertheid.
Hier wordt onderzocht hoe de leerling verkeersinformatie verwerkt en betrekt bij het eigen handelen.
Opmerken
Welke relevante informatie wordt door de leerling zelf opgemerkt?
Ziet de leerling alleen datgene waarop wordt gewezen, of herkent die zelfstandig wat aandacht vraagt?
Verwachten
Welke mogelijke ontwikkeling verbindt de leerling aan de beschikbare informatie?
Een weggebruiker zien is nog geen verwachting vormen over wat die kan gaan doen.
Activeren
Wordt het relevante begrip op tijd beschikbaar voor de eigen taak?
Kennis kunnen reproduceren na afloop betekent niet automatisch dat die kennis tijdens het rijden op het benodigde moment wordt gebruikt.
Verantwoordelijkheid
Betrekt de leerling de gevolgen van de eigen keuzes bij de besluitvorming?
De vraag is hoe verantwoordelijkheid zichtbaar wordt voordat de handeling plaatsvindt.
Inschatten
Hoe weegt de leerling omstandigheden, mogelijkheden en onzekerheden?
De beoordeling moet verder gaan dan de constatering dat een keuze goed of fout uitpakte.
Sociaal Verantwoord Handelen
Hoe worden andere verkeersdeelnemers betrokken bij de eigen afweging en uitvoering?
Dat vraagt inzicht in hun mogelijke gedrag en in de ruimte die de eigen keuze voor hen overlaat.
Alertheid
Blijft de leerling gevoelig voor veranderingen die een nieuwe beoordeling vereisen?
Een eenmaal gevormde verwachting moet kunnen worden aangepast wanneer de verkeerswerkelijkheid verandert.
De beslissende vraag bij deze as is steeds: gebeurt dit zelfstandig, na een vraag, na een aanwijzing of pas na een correctie?
As 3 — Traject: welke ontwikkeling wordt daadwerkelijk ondersteund?
As 3 omvat:
Materiedeskundigheid, Oplossend vermogen, Reflectie, Communicatief & sociaal, Motivatie & affectie, Rust & stabiliteit en Creatieve associatie.
Deze as voorkomt dat iedere moeilijkheid wordt teruggebracht tot meer oefenen of beter opletten.
Materiedeskundigheid
Begrijpt de leerling de inhoud die nodig is om een verkeerssituatie te doorgronden?
Het kunnen benoemen van een regel moet worden onderscheiden van het begrijpen van de betekenis voor de actuele situatie.
Oplossend vermogen
Kan de leerling mogelijkheden onderzoeken en een passende keuze voorbereiden?
Daarbij moet zichtbaar worden wat de leerling zelf afweegt en welke oplossing door de instructeur wordt aangereikt.
Reflectie
Kan de leerling onderzoeken hoe een eigen verwachting of beslissing tot stand kwam?
Alleen achteraf zeggen wat fout ging, geeft nog geen volledig inzicht in het voorafgaande denkproces.
Communicatief & sociaal
Hoe begrijpt de leerling het gedrag van anderen en hoe wordt de eigen deelname voor anderen begrijpelijk?
Verkeer vraagt voortdurend om het interpreteren van bewegingen, ruimte en onderlinge verwachtingen.
Motivatie & affectie
Hoe beïnvloeden betrokkenheid, verwachtingen en gevoelens het leren?
De onderwijsopdracht vraagt om te onderzoeken hoe deze factoren samenhangen met de inhoud en de ervaren ontwikkeling.
Rust & stabiliteit
Kan de leerling het eigen denken en handelen voldoende georganiseerd houden wanneer de situatie verandert?
Onrust benoemen is onvoldoende. Er moet worden onderzocht wat de leerling probeert te verwerken en welke voorbereiding ontbreekt of nog onvoldoende beschikbaar is.
Creatieve associatie
Kan de leerling verbanden leggen en opgebouwd begrip gebruiken buiten het exact geoefende voorbeeld?
Hier wordt zichtbaar of het onderwijs verder reikt dan herkenning van een vaste oefensituatie.
Deze ontwikkelgebieden moeten tot passende onderwijskeuzes leiden. Een etiket op de leerling plakken is geen vervolgstap.
As 4 — Doelafstand: wanneer wordt de verkeersontwikkeling cognitief beschikbaar?
Bij deze as staat een concrete vraag centraal:
Vanaf welke afstand werd de verkeersontwikkeling cognitief beschikbaar?
Dat is meer dan kijken in de verte.
Een leerling kan ergens naar kijken zonder de betekenis voor de eigen taak te begrijpen. Een fietser kan zichtbaar zijn, terwijl de mogelijkheid van een conflict nog niet in de besluitvorming is betrokken.
Doelafstand onderzoekt daarom wanneer de relevante ontwikkeling werkelijk wordt herkend en beschikbaar komt voor de voorbereiding van een keuze.
Binnen de eerder uitgewerkte MO49-afstandsreeks worden 30, 60, 90, 120, 150, 200 en 250 meter gebruikt.
Bij een constante snelheid van 80 kilometer per uur vertegenwoordigen die afstanden ongeveer:
- 30 meter: 1,35 seconde tot het betreffende punt.
- 60 meter: 2,70 seconden.
- 90 meter: 4,05 seconden.
- 120 meter: 5,40 seconden.
- 150 meter: 6,75 seconden.
- 200 meter: 9 seconden.
- 250 meter: 11,25 seconden.
Dit zijn rekenkundige voorbeelden van afstand en tijd. Het zijn geen vaste reactietijden, remwegen of garanties dat een situatie veilig kan worden opgelost.
Ze maken wel zichtbaar wat afstand betekent voor de beschikbare voorbereiding.
Wanneer een relevante ontwikkeling pas op korte afstand wordt begrepen, is een groot deel van de mogelijke voorbereidingstijd al verstreken.
Daar ligt de betekenis van de onzichtbare remweg: de afstand die wordt afgelegd terwijl relevante informatie nog niet in een bruikbare verwachting en voorbereide beslissing is omgezet.
Daarbij moet steeds rekening worden gehouden met snelheid, zicht, afscherming, complexiteit en de plaats waar een ontwikkeling überhaupt waarneembaar kon worden.
De beoordeling vraagt daarom:
Wat kon de leerling weten? Vanaf waar kon dat? Wat werd werkelijk begrepen? Wanneer werd een verwachting gevormd? Welke voorbereiding volgde?
Een instructeur die op 200 meter een ontwikkeling aankondigt, heeft daarmee nog niet aangetoond dat de leerling die ontwikkeling zelfstandig op 200 meter herkende.
Vier bekwaamheidsprofielen maken professioneel bereik zichtbaar
De vier profielen beschrijven de samenhang tussen werkwijze, beoogde ontwikkeling en aantoonbaar bereik.
Het maximale bereik is daarbij een grens aan de aanspraak die op basis van de beschreven werkwijze kan worden gemaakt. Het is geen voorspelling van alles wat een individuele leerling ooit kan leren.
Een professional kan zich evenmin een ander profiel toekennen omdat een leerling incidenteel goed presteert. Het professionele handelen moet de aanspraak onderbouwen.
Profiel 1 — Uitvoeringsgericht rijinstructeur
Werkwijze
De instructeur geeft opdrachten, legt uit, demonstreert, laat oefenen en corrigeert de uitvoering.
De les wordt in belangrijke mate georganiseerd rond wat de leerling op dat moment moet doen.
As 1 — Rijniveau
De benamingen Voorbereider, Starter, Beginnende weggebruiker, Verbeterde weggebruiker, Ervaren weggebruiker, Sociale weggebruiker en Doordachte weggebruiker mogen niet worden toegekend op basis van het uiterlijk van een gestuurde rit.
Binnen dit profiel moet per rijniveau zichtbaar blijven welke uitvoering door aanwijzingen mogelijk werd gemaakt.
Wanneer de instructeur het waarnemen, verwachten of beslissen overneemt, ontbreekt op dat onderdeel bewijs van zelfstandige leerlingbekwaamheid. De beoordeling blijft dan bij de ondersteunde prestatie.
As 2 — Proces
De instructeur levert een belangrijk deel van de aanleiding tot opmerken, de verwachting en het moment van handelen.
De leerling reageert op externe sturing. Dat toont nog niet aan dat de leerling de samenhang tussen de processen zelfstandig organiseert.
As 3 — Traject
Materiedeskundigheid en de concrete oefentaak staan centraal.
Wanneer een uitvoering mislukt, volgen uitleg, herhaling of correctie. Een systematische analyse over alle zeven ontwikkelgebieden is binnen de beschreven werkwijze nog niet aangetoond.
As 4 — Doelafstand
Het voorbereidingsmoment wordt in belangrijke mate door de instructeur bepaald.
Een vroeg gegeven aanwijzing kan de uitvoering ondersteunen, maar bewijst geen zelfstandige cognitieve beschikbaarheid bij de leerling. De doelafstand moet daarom worden onderzocht zonder die inhoudelijke aanwijzing.
Maximaal aantoonbaar bereik
Correcte uitvoering met externe sturing.
Begrenzing
Deze werkwijze onderbouwt op zichzelf geen aanspraak op zelfstandig vooraf denken. Wie dat wel claimt, moet aanvullend aantonen hoe de leerling het denkwerk zelf organiseert.
Profiel 2 — Procesgericht rijinstructeur
Werkwijze
De instructeur verbindt verkeerskennis aan denkstappen en vraagt de leerling toe te lichten wat die ziet, verwacht en van plan is.
De leerling wordt geholpen om het eigen handelen bewuster te organiseren.
As 1 — Rijniveau
Bij iedere MO49-benaming wordt onderzocht of de leerling de bijbehorende ontwikkeling ook laat zien wanneer begeleidende vragen wegvallen.
Een leerling kan bijvoorbeeld sociaal of doordacht antwoorden nadat de instructeur de relevante afweging heeft geopend. Dat antwoord is nog geen bewijs van zelfstandig functioneren als Sociale weggebruiker of Doordachte weggebruiker.
Het rijniveau moet worden onderbouwd vanuit wat de leerling uit zichzelf beschikbaar maakt en toepast.
As 2 — Proces
Opmerken, verwachten en afwegen worden expliciet besproken.
De grens ligt waar het proces pas op gang komt nadat de instructeur de juiste vraag stelt. Het kunnen doorlopen van een aangereikte denkroute moet worden onderscheiden van het zelfstandig activeren ervan.
As 3 — Traject
Materiedeskundigheid, oplossend vermogen en reflectie worden doelgericht betrokken bij de taak.
Voor een bredere aanspraak moet zichtbaar worden hoe ook de overige ontwikkelgebieden structureel worden onderzocht en verwerkt in het onderwijs.
As 4 — Doelafstand
De leerling leert eerder informatie te betrekken bij de eigen voorbereiding, maar vragen kunnen nog het moment bepalen waarop dat gebeurt.
Daarom wordt vastgelegd wanneer de leerling een ontwikkeling zelf herkende en wanneer die herkenning door een vraag werd uitgelokt.
Maximaal aantoonbaar bereik
Bewuste taakuitvoering binnen herkenbare situaties, met procesondersteuning.
Begrenzing
Begeleide bewustwording bewijst nog geen zelfstandige activering onder veranderende omstandigheden. Daarvoor moet de ondersteuning worden afgebouwd en de toepassing afzonderlijk worden onderzocht.
Profiel 3 — Ontwikkelingsgericht rijopleider
Werkwijze
De rijopleider organiseert een samenhangend praktijkleertraject, onderzoekt verschillen in prestaties en past begeleiding en oefening daarop aan.
Ondersteuning wordt doelgericht afgebouwd. Toepassing wordt onderzocht in gewijzigde situaties.
As 1 — Rijniveau
De leerlingontwikkeling wordt beschreven met de eigen MO49-benamingen. Per benaming wordt onderbouwd wat zelfstandig en bestendig zichtbaar is.
Er wordt onderzocht of een leerling die in een bekende situatie doordacht handelt, dat ook doet wanneer de verkeersopgave verandert. Hetzelfde geldt voor sociaal handelen, ervaringsgebruik en de samenhang van de taakuitvoering.
Het actuele rijniveau volgt uit de onderbouwing; het wordt niet afgeleid uit het aantal lessen of de plaats in het lesprogramma.
As 2 — Proces
De leerling leert de processen zelfstandig organiseren.
De rijopleider onderzoekt terugval: welk proces werd niet geactiveerd, welke verwachting ontbrak en wat was de betekenis voor het verdere handelen?
As 3 — Traject
Alle zeven ontwikkelgebieden worden betrokken bij de begeleiding en het ontwikkelplan.
Observaties moeten leiden tot een onderbouwde keuze. “Meer oefenen” is pas een inhoudelijk voorstel wanneer duidelijk is wat daarmee ontwikkeld moet worden en waarom die activiteit daarvoor passend is.
As 4 — Doelafstand
Zelfstandige voorbereiding wordt onderzocht over verschillende afstanden en omstandigheden.
De beoordeling maakt zichtbaar wanneer de ontwikkeling cognitief beschikbaar werd, welke voorbereiding daarop volgde en of de leerling ook zonder vragen voldoende beslisruimte organiseerde.
Maximaal aantoonbaar bereik
Zelfstandige toepassing en overdracht vanuit een gestructureerd praktijkleertraject.
Begrenzing
Een samenhangend praktijktraject toont op zichzelf nog niet aan dat de professional het cognitieve denkraam systematisch vóór de praktijk kan ontwerpen en onderwijzen.
Daarvoor is een eigen onderbouwing van onderwijsbekwaamheid nodig.
Profiel 4 — Docent Primair Rijonderwijs · MO49
Werkwijze
De docent organiseert het systematisch opbouwen van verkeersbegrip en beslisprocessen vóór de uitvoering.
Inzichtvragen, ik-gedachten en breintriggers worden verbonden aan duidelijke onderwijsdoelen. De leerling leert verkeersinformatie betekenis te geven en mogelijke ontwikkelingen te betrekken bij de eigen voorbereiding.
De praktijk dient om te onderzoeken hoe dat begrip wordt toegepast, waar het tekortschiet en welk onderwijs vervolgens nodig is.
As 1 — Rijniveau
De docent gebruikt Voorbereider, Starter, Beginnende weggebruiker, Verbeterde weggebruiker, Ervaren weggebruiker, Sociale weggebruiker en Doordachte weggebruiker om de leerlingontwikkeling inhoudelijk te onderzoeken en te verantwoorden.
De benaming Voorbereider krijgt een concrete onderwijsinvulling voordat de praktijk wordt ingezet. Ook bij verdere ontwikkeling wordt bepaald welk begrip eerst beschikbaar moet zijn en wat vervolgens in de uitvoering wordt onderzocht.
Een aanspraak op functioneren als Sociale weggebruiker of Doordachte weggebruiker vraagt bewijs van de onderliggende afweging en zelfstandige toepassing.
De docenttitel betekent niet dat iedere leerling die ontwikkeling al heeft bereikt.
As 2 — Proces
De samenhang tussen de zeven processen wordt systematisch onderwezen.
De docent onderzoekt of de leerling deze samenhang zelfstandig activeert voordat de situatie directe actie vraagt. Het kunnen navertellen van de aangeleerde woorden is daarvoor onvoldoende.
As 3 — Traject
Alle zeven ontwikkelgebieden worden verwerkt in het onderwijsontwerp en het individuele leertraject.
De docent moet kunnen verantwoorden waarom een bepaalde leeractiviteit wordt gekozen, welk begrip daarmee wordt opgebouwd en hoe de werking wordt onderzocht.
As 4 — Doelafstand
De onderwijsopdracht richt zich op het tijdig cognitief beschikbaar maken van relevante verkeersontwikkelingen.
De leerling leert mogelijke ontwikkelingen te verbinden aan de eigen taak, zodat voorbereiding kan ontstaan zodra de situatie daarvoor voldoende informatie biedt.
In de praktijk wordt onderzocht vanaf welke afstand dit zelfstandig gebeurt. De afstanden binnen MO49 ondersteunen die analyse; ze vormen geen automatisch toegekend bereik.
Maximaal aantoonbaar bereik
Geïntegreerde cognitieve zelfsturing over de vier assen: vooraf begrijpen, zelfstandig voorbereiden, verantwoord uitvoeren en reflecteren.
Begrenzing
Ook binnen dit profiel moet iedere aanspraak worden gedragen door bewijs. Een onderwijsontwerp, een professionele titel of het gebruik van MO49-taal is daarvoor op zichzelf onvoldoende.
De profielen zijn geen automatische doorgroeiroute
Een andere naam voor dezelfde werkwijze levert geen ander bekwaamheidsprofiel op.
Een instructeur die meer vragen stelt, heeft daarmee nog geen bekwaamheid in het ontwerpen van Primair Rijonderwijs aangetoond.
Een rijschool die haar lessen in modules verdeelt, heeft daarmee nog niet zichtbaar gemaakt hoe zij vooraf verkeersbegrip opbouwt.
Een professional die jarenlang rijles geeft, heeft daarmee nog niet aangetoond alle vier de assen systematisch te onderwijzen en te onderzoeken.
Ervaring, dienstjaren en deelname aan scholing geven op zichzelf geen toegang tot een ander profiel.
Daarvoor moet aantoonbaar veranderen wat de professional kan ontwerpen, uitvoeren, onderzoeken en verantwoorden.
Binnen dit AVN-kader beschrijven profielen 1 tot en met 3 het handelen vanuit rijonderricht en rijopleiding. Profiel 4 betreft de aantoonbare bekwaamheid om Primair Rijonderwijs te verzorgen.
Geen verzonnen bovengrenzen, wel een controleerbare begrenzing
Aan deze vier professionele profielen worden geen onbewezen vaste rijniveaus of metergrenzen gekoppeld.
“Deze instructeur komt maximaal tot Ervaren weggebruiker” of “dit profiel bereikt maximaal 90 meter” zijn uitspraken die een afzonderlijke inhoudelijke onderbouwing vragen. Die koppeling is hier niet vastgesteld.
De begrenzing wordt concreet gemaakt door te laten zien:
Wat organiseert de leerling zelfstandig?
Wat ontstaat pas na ondersteuning?
Wat wordt nog volledig door de professional overgenomen?
Daarmee wordt een ontbrekende bekwaamheid niet verborgen achter een gemiddelde score.
Een leerling die de auto goed bedient maar pas na aanwijzingen een conflict herkent, laat twee verschillende ontwikkelingen zien. Die moeten afzonderlijk herkenbaar blijven.
Hetzelfde geldt voor het professionele profiel: een sterke uitleg op één onderdeel compenseert geen ontbrekende bekwaamheid in onderwijsontwerp of beoordeling.
WRM-78 moet leiden tot aantoonbaar ander handelen
WRM-bijscholing 78 — Vooraf Gestuurd Verkeersinzicht, van auteur en ontwikkelaar Anjo Joostens, richt zich op het denkproces dat voorafgaat aan de handeling.
De betekenis daarvan moet terugkomen in het onderwijs.
Wat wordt voortaan voorbereid? Welk begrip wordt systematisch opgebouwd? Hoe wordt onderzocht wanneer informatie cognitief beschikbaar komt? Wat laat de leerling vervolgens zonder inhoudelijke aanwijzingen zien?
Een scholingsbewijs is een bewijs van gevolgde scholing. Een bekwaamheidsprofiel vraagt bewijs van toepassing.
Deelname aan WRM-78 kent daarom niet automatisch een ander profiel, een AVN-waardering of docentcertificering toe.
Wat de leerling en ouder vooraf moeten kunnen zien
De consument moet kunnen begrijpen welk onderwijs wordt aangeboden en hoe de ontwikkeling wordt onderzocht.
Daarvoor moet een aanbieder concreet kunnen toelichten:
- Welk begrip vóór de uitvoering wordt opgebouwd.
- Hoe de les aansluit op eerdere ontwikkeling.
- Welk zelfstandig gedrag wordt onderzocht.
- Hoe de vier assen worden betrokken.
- Welke ondersteuning nog nodig is.
- Waarom een volgende onderwijs- of oefenstap passend is.
Dat maakt het gesprek over rijlessen inhoudelijker.
Een voorstel voor extra lessen moet bijvoorbeeld inzichtelijk maken welke ontwikkeling ontbreekt, hoe die wordt aangepakt en waarop vervolgens wordt beoordeeld.
“Nog tien lessen nodig” beschrijft een hoeveelheid. De consument heeft ook een onderbouwde onderwijsopdracht nodig.
Zelfinschaling begint bij eerlijk toeschrijven
Neem één concrete rijtaak.
Beschrijf welk begrip vooraf werd opgebouwd. Leg vast welke informatie de leerling zelfstandig opmerkte, welke verwachting werd gevormd en wanneer een beslissing werd voorbereid.
Gebruik de eigen rijniveaubenamingen van MO49. Onderzoek de processen. Betrek de ontwikkelgebieden. Maak de doelafstand concreet vanuit wat in de situatie waarneembaar was.
Noteer daarnaast iedere inhoudelijke vraag, aanwijzing en correctie die nodig was.
Zo wordt zichtbaar wat van de leerling kwam en wat door de professional werd georganiseerd.
Wat jij voor de leerling oplost, mag je niet meetellen als bewijs dat de leerling het zelfstandig beheerst.
De AVN Bekwaamheidsprofielen Primair Rijonderwijs bieden hiervoor een ontwikkelkader. De formele beoordelingsregeling is in ontwikkeling. Zelfinschaling is geen toegekende AVN-waardering of certificering.
Bekijk de bekwaamheidsprofielen en meld je zelfinschaling aan.
Aanmelden en zelfinschaling
Beschrijf je huidige werkwijze en onderbouw je zelfinschaling per as. Vermeld geen herleidbare leerlinggegevens. Lees de privacyverklaring.
