AVN · Ontwikkelprogramma voor rijscholen · Module 16 / 24
Didactisch handelen, vragen stellen en feedback
De instructeur beïnvloedt voortdurend welke denkruimte de leerling krijgt. Deze module ontwikkelt een bewuste keuze tussen uitleg, voordoen, begeleiden, vragen stellen en zelfstandig laten handelen.
Begin met de lessenAlle modules bekijkenWat je in deze module ontwikkelt
- Je kunt het onderwerp ‘De juiste interventie kiezen’ toepassen op een concrete onderwijskeuze en die keuze met passend bewijs onderbouwen.
- Je kunt het onderwerp ‘Vragen die begrip zichtbaar maken’ toepassen op een concrete onderwijskeuze en die keuze met passend bewijs onderbouwen.
- Je kunt het onderwerp ‘Feedback die een volgende stap oplevert’ toepassen op een concrete onderwijskeuze en die keuze met passend bewijs onderbouwen.
- Je kunt het onderwerp ‘Ondersteuning afbouwen en opnieuw inzetten’ toepassen op een concrete onderwijskeuze en die keuze met passend bewijs onderbouwen.
Lees de lessen, werk de opdracht uit en bespreek je bewijs met een collega. Gebruik fictieve of zorgvuldig geanonimiseerde gegevens. De reflectie is inhoudelijk; deze leesomgeving registreert geen persoonlijke voortgang.
De lessen
Les 16.1 · De juiste interventie kiezen
Bepaal eerst wat ontbreekt. Nieuwe kennis kan uitleg vragen, een onbegrepen afweging een voorbeeld en een onvoldoende beschikbare uitvoering gerichte oefening. Steeds een vraag stellen is niet automatisch goede didactiek. Een leerling kan het antwoord nog niet kunnen beredeneren. Geef dan duidelijke ondersteuning en onderzoek daarna opnieuw het begrip. Plan ook wanneer de leerling zonder sturing mag handelen. Noteer bij evaluatie welke interventie je gebruikte en waarom. Zo ontstaat een onderzoekbare verbinding tussen het onderwijs en de latere ontwikkeling.
Verbind dit aan je praktijk
Beschrijf een concreet voorbeeld uit je eigen lespraktijk bij dit onderwerp. Noteer wat je vooraf wist, wat je daadwerkelijk observeerde en welke onderwijskeuze daaruit volgt. Benoem ook welke informatie ontbreekt voordat je een definitieve conclusie kunt trekken.
Les 16.2 · Vragen die begrip zichtbaar maken
Stel vragen over aanwijzingen, mogelijkheden, afwegingen en gevolgen. ‘Wat zou kunnen veranderen?’ opent een ander gesprek dan ‘je zag die fietser toch?’. Vermijd vragen waarin het juiste antwoord al besloten ligt. Geef voldoende denktijd op een veilig moment. Tijdens het rijden beperk je de vraagbelasting tot wat de situatie toelaat. Gebruik een stilstaande nabespreking voor uitgebreid redeneren. Controleer met een gewijzigd voorbeeld of de leerling het principe begrijpt. Een vloeiend antwoord alleen bewijst nog geen toepassing in een verkeerssituatie.
Verbind dit aan je praktijk
Beschrijf een concreet voorbeeld uit je eigen lespraktijk bij dit onderwerp. Noteer wat je vooraf wist, wat je daadwerkelijk observeerde en welke onderwijskeuze daaruit volgt. Benoem ook welke informatie ontbreekt voordat je een definitieve conclusie kunt trekken.
Les 16.3 · Feedback die een volgende stap oplevert
Begin bij concrete waarneming: wat gebeurde, in welke omstandigheden en met welke hulp? Bespreek daarna het effect en de relevante doelstelling. Laat de leerling de eigen ervaring toevoegen. Sluit af met een beperkte, haalbare volgende stap en een voorbereiding daarop. Een algemene compliment- of foutenlijst geeft onvoldoende richting. Benoem ook wat al zelfstandig beschikbaar is. Wanneer jouw eigen aanwijzing de uitvoering sterk heeft gestuurd, neem dat mee in de feedback. Daarmee krijgt de leerling een realistischer beeld van de ontwikkeling.
Verbind dit aan je praktijk
Beschrijf een concreet voorbeeld uit je eigen lespraktijk bij dit onderwerp. Noteer wat je vooraf wist, wat je daadwerkelijk observeerde en welke onderwijskeuze daaruit volgt. Benoem ook welke informatie ontbreekt voordat je een definitieve conclusie kunt trekken.
Les 16.4 · Ondersteuning afbouwen en opnieuw inzetten
Afbouwen van hulp gebeurt doelgericht. Maak zichtbaar welke aanwijzing verdwijnt en welke informatie je vervolgens over zelfstandigheid verwacht te krijgen. Als de uitvoering terugvalt, onderzoek je of de stap te groot was of een andere factor veranderde. Het opnieuw inzetten van hulp kan verantwoord zijn. Vermijd een strijd om ‘zelf doen’ wanneer de verkeerssituatie dat niet toelaat. Registreer ondersteuning nauwkeurig: vooraf besproken, tijdens de taak aangestuurd of achteraf gereconstrueerd. Dat verschil beïnvloedt de betekenis van je observatie.
Verbind dit aan je praktijk
Beschrijf een concreet voorbeeld uit je eigen lespraktijk bij dit onderwerp. Noteer wat je vooraf wist, wat je daadwerkelijk observeerde en welke onderwijskeuze daaruit volgt. Benoem ook welke informatie ontbreekt voordat je een definitieve conclusie kunt trekken.
Praktijkopdracht 16
Herschrijf tien eigen instructeursuitspraken naar gerichte uitleg, open vragen en bruikbare feedback. Motiveer per situatie je didactische keuze.
Op te leveren bewijs
- Een uitgewerkt document met doel, context en bronrelatie waar relevant.
- Een beschreven toepassing of duidelijk gemarkeerd ontwerp voor toepassing.
- Een concrete observatie of testuitkomst, zonder echte leerlinggegevens in je cursuswerk.
- Een reflectie op wat je wel en nog niet kunt concluderen, met een volgende stap.
Gebruik het werkboek via het cursusoverzicht. Vraag een collega naar één inhoudelijke verbetering en verwerk die zichtbaar.
Kenniscontrole en toepassing
1. Waarom is steeds vragen stellen niet hetzelfde als goed onderwijs?
Antwoordrichting: Omdat de leerling eerst de benodigde kennis of ondersteuning kan missen. De interventie moet aansluiten op de concrete ontwikkelvraag.
2. Hoe onderbouw je de praktijkopdracht in deze module?
Antwoordrichting: Herschrijf tien eigen instructeursuitspraken naar gerichte uitleg, open vragen en bruikbare feedback. Motiveer per situatie je didactische keuze. Maak vervolgens onderscheid tussen een plan, een uitgevoerde activiteit en daadwerkelijk verkregen bewijs. Beschrijf de omstandigheden en ontvangen hulp. Laat een collega toetsen of je conclusie uit dat bewijs volgt.
3. Wanneer moet je je oordeel of aanpak bijstellen?
Antwoordrichting: Benoem een concreet tegenvoorbeeld bij ‘didactisch handelen, vragen stellen en feedback’. Geef aan welke aanvullende waarneming, broncontrole of test nodig is. Een ontbrekend gegeven is geen bewijs dat iets goed of fout gaat. Kies een toetsbare vervolgstap en leg vast wie die uitvoert.
